SUAT BARAN – VAN / TEKHA
Adnan Deniz’den Kinyas Kartal’ın Hayatına Sinema Diliyle Bakış
Vanlı gazeteci ve belgesel yönetmeni Adnan Deniz, Türk siyaset tarihinin en özgün ve tartışmalı isimlerinden biri olan Kinyas Kartal’ın hayatını beyazperdeye taşımaya hazırlanıyor. “Karacadağ’dan Kafkaslara Bir Prensin Öyküsü: Kinyas Kartal” adlı belgesel, Bıruki Aşireti Lideri, dört dönem milletvekili ve bir dönem Geçici Meclis Başkanı olan Kartal’ın çok katmanlı yaşam öyküsünü merkeze alıyor.
“Bir Ömrün Yankısı: Direniş, Göç ve Sürgün”
Yaşar Kemal evrenini anlattığı “Mavi Ülkenin İnsanları” belgeseliyle Türkiye Gazeteciler Cemiyeti ve Aydın Doğan Vakfı birincilik ödülüne layık görülen Adnan Deniz, 2024’te büyük ilgi gören “Dengbêj Kazo Efsanesi”nin ardından yeni projesini hayata geçiriyor. Deniz, belgeseli şöyle tanımlıyor:
“Kinyas Kartal yalnızca bir siyasetçi değildi; bu toprakların hafızası, direnişinin ve yeniden doğuşunun sembolüydü. Biz bu filmde bireysel bir hayat hikâyesi anlatmıyoruz; sürgün, aşk, göç, siyaset, mücadele ve bir halkın hafızasını aynı potada eritiyoruz.”
Güçlü Sanatçı ve Oyuncu Kadrosu
Belgesel, bölgenin sesi ve kültürel zenginliğiyle de destekleniyor. Dengbêj geleneğinin yaşayan ustası Dengbêj Kazo ve sanatçı Songül Kalaç, Kartal’ın babası Bedir Bey’in Türküsü ve “Welato (Ülkem)” adlı eserlerini seslendirecek.
Oyuncu kadrosu da dikkat çekiyor: Ünlü oyuncu Altan Akışık Süleyman Demirel’i canlandırırken; Prof. Dr. Suat Gezgin doktor, Prof. Dr. Şener Akıncı öğretmen, Türk futbolunun efsane ismi İmam Hayri Ülgen ise baba karakteriyle kamera karşısına geçiyor.
Kinyas Kartal: Bir Dönemin Tanığı
1900 yılında Iğdır’ın Torunkent köyünde doğan Kinyas Kartal, genç yaşta Çarlık Rusyası ordusunda yüzbaşı rütbesine yükseldi. Kiev Askeri Lisesi ve Bakü Harp Akademisi mezunu olan Kartal, 1917 Bolşevik Devrimi sonrası ailesiyle Türkiye’ye göç ederek Van’ın Dibekdüzü köyüne yerleşti. 1925 Şeyh Said İsyanı sonrası ilk sürgününü yaşayan Kartal, Demokrat Parti Van İl Başkanlığı ile siyasete adım attı. 1965–1977 yılları arasında dört dönem milletvekilliği yapan Kartal, 1977 seçimlerinde en yaşlı üye sıfatıyla Geçici Meclis Başkanlığı görevini üstlendi.
Hafıza, Sürgün ve Yeniden Doğuş
Belgesel, yalnızca bir siyasetçinin portresini sunmakla kalmıyor; bir halkın hafızasını, coğrafyanın kırılgan tarihini ve sürgünle yoğrulmuş bir ömrün izlerini beyazperdeye taşıyor. Adnan Deniz’in akademik titizliği ve sinematografik gücüyle hazırlanan yapım, Anadolu’nun kolektif hafızasına kalıcı bir katkı sağlamayı hedefliyor.